Informatie over de honorering van vertalingen vanuit talen die qua vorm sterk verschillen van het Nederlands

Het Modelcontract voor de vertaling van literair werk gaat uit van een honorering op basis van een gangbaar woordtarief. Het uitgangspunt voor de berekening is over het algemeen het aantal woorden in de brontaal, dat wordt vermenigvuldigd met het gangbare tarief. De vertaler dient uiteraard zorgvuldig te controleren of de uitgever goed heeft geteld. Zelfs als de uitgever beschikt over een digitaal bestand van het origineel, moet bijvoorbeeld bij een Franse tekst rekening worden gehouden met het feit dat combinaties als l’arbre of j’ordonne in Word als één woord worden geteld.

De keuze voor de brontaal als uitgangspunt heeft vooral een praktische reden: de hoeveelheid woorden in de doeltaal is immers bij het afsluiten van het contract nog niet bekend. Ook is een overweging om de brontaal als uitgangspunt te nemen, en niet de doeltaal, omdat anders ‘wijdlopigheid’ zou worden beloond. Een wijdlopige vertaling is vaak ook een minder goede vertaling. De genoemde werkwijze stuit echter op problemen wanneer het gaat om talen die qua vorm sterk afwijken van het Nederlands, bijvoorbeeld talen die worden geschreven in karakters (zoals Chinees en Japans) en/of agglutinerende talen (zoals Hongaars, Turks en Russisch).

Om na te gaan hoe over zulk soort teksten wordt onderhandeld tussen uitgevers en vertalers hebben we een bescheiden onderzoek gedaan onder onze leden-vertalers. In de praktijk worden verschillende methodes gehanteerd:

  1. Er wordt een vaste opslag (percentage) boven op het woordtarief bedongen.
  2. Er wordt een proefvertaling gemaakt en aan de hand daarvan wordt het verschil in het aantal woorden tussen de brontaal en de doeltaal geraamd en kan het contract worden afgestemd op het aantal woorden in de doeltaal. Daarbij dient natuurlijk wel vooraf vast te staan dat de vertaalopdracht doorgaat.
  3. In het contract wordt de bepaling opgenomen dat de woordentelling achteraf kan worden bijgesteld (in combinatie met een van de reeds genoemde methoden). Voor sterk agglutinerende talen is dit aan te bevelen.

Individuele vertalers hebben ter aanvulling concrete gegevens verstrekt over hun eigen onderhandelingsresultaten. Deze kun je als indicatie zien, maar niet als algemene richtlijn! In bepaalde gevallen zal er juist goed onderhandeld zijn, en in andere juist helemaal niet.

  • Russisch: standaard 20% extra bij het gangbare woordtarief.
  • Turks: minimaal 33% extra.
  • Zweeds: niets extra’s, ook al zijn in die taal lidwoord en zelfstandig naamwoord één woord
  • Nieuwgrieks: 5% extra.
  • Hebreeuws: 30% à 60% extra, afhankelijk van de stijl.
  • Jiddisch: het gangbare tarief.
  • Hongaars: 20% à 30% extra.

Let wel, we houden in deze informatieverschaffing slechts rekening met taalkundige overwegingen om tot een andere honorering te komen. Ook de markt kan een rol spelen bij de onderhandelingen. Naarmate de taal ‘exotischer’ is en er minder vertalers beschikbaar zijn, kan de honorering hoger worden. Daarover kan natuurlijk altijd worden onderhandeld.